اوضاع فرهنگى مالزی
سیر تحولات فرهنگى مالزی
فرهنگ اصلى کشور مالزى مختص ساکنان اولیه آن یعنى افراد قوم مالایو است. مالایوها زمینه پیچیده قومى دارند. برخى از آنها هزاران سال پیش در این کشور زندگى مىکردهاند، درحالى که برخى دیگر مهاجرانى هستند که از سوماترا، جاوه، برونئى و دیگر جزایر اندونزى آمدهاند. مالایوها که از نژاد فیلیپینىها و اندونزیائىها هستند، مردمى مهربان و آرام مىباشند که به زندگى در دهکدهها و اشتغال به کشاورزى و ماهیگیرى بیشتر علاقه دارند تا زندگى شهری. از ویژگىهاى مالزى شرقى وجود گروه خاصى است که به پسران خاک یا بومىپوترائى معروف هستند. بسیارى از مزایاى اجتماعى در اختیار این گروه است؛ یعنى ۸۰ درصد ظرفیت دانشگاهها، وامهائى با بهره بسیار کم براى تجارت، ۸۰ درصد شغلهاى اجرائى دولت و ۸۵ درصد امکانات کالجها.
از قرن ۱۹ به بعد با ورود گروههاى مهاجر بخصوص چینىها و هندىها رفتهرفته چهره فرهنگى کشورهاى منطقه از جمله مالزى از حالت یکسان خارج شده و به سوى تنوع و تعدد گرایش یافته است. به همین دلیل با وجود اینکه پس از جنگ جهانى دوم محدودیتهائى بر سر راه مهاجرین خارجى به مالزى اعمال شده و نیز با توجه به این موضوع که هنوز فرهنگ مالایو از برترى نسبى برخوردار است، بافت کنونى فرهنگ مالزى اختلاطى از فرهنگهاى مالایو چینى و هندى مىباشد که تأثیر آنها بر یکدیگر، هویت و تشخصى هر یک را کمابیش دگرگون مىکند. علاوه بر این، هر یک از فرهنگهاى مذکور شامل گروههاى فرهنگى فرعىترى مىباشد که این امر در افزایش تنوع و پیچیدگى فرهنگ مالزى مؤثر است.
بومیان ساکن در ایالتهاى صباح و ساراواک نیز فرهنگ خاصى دارند که شامل شیوهها و رسوم ابتدائى در نحوه معیشت آنها است. گرچه در سالهاى اخیر این فرهنگ بومى دستخوش تغییرات زیادى شده است، ولى هنوز به صورت جریانى زنده به حیات خویش ادامه مىدهد، بهگونهاى که ویژگىهاى متمایز و برجسته آن در ابعاد گوناگون حیات بومیان یعنى در نحوه شکار، خوراک، پوشاک، سکونتگاه، نوع ابزار و وسایل زندگی، جشنها و مراسم مختلف و روابط خویشاوندى و اجتماعى آنها مشهود است.
تأثیر فرهنگها در مالزی
حضور همزمان سه جراید فرهنگى عمده در مالزى که بهترتیب اهمیت و نفوذ عبارتاند از: فرهنگ مالایو، چینى و هندی، بافت فرهنگى و متنوع را در این کشور بهوجود مىآورد که خالى از مخاطرات بالقوه سیاسى و اجتماعى نیز نمىباشند. پیوند میان دین اسلام و قوم مالایو سبب شده است که این فرهنگ از هویت مستقل و متمایزى برخوردار شود، خصوصاً که جمعیت افراد مالایو نژاد نیز نسبت به جمعیت سایر نژادها از اکثریت برخوردار است. بنابراین جریان فرهنگى غالب در مالزى به فرهنگ مالایو اختصاص دارد؛ اگرچه وجود فرهنگهاى چینى و هندى در کشور مانع از آن است که این غلبه به صورت کاملى و همه جانبه باشد.
هریک از سه جریان فرهنگى اصلى در مالزى هنوز هویت واقعى خویش را حفظ کردهاند ولى همزیستى آنها و تأثیر متقابل در یکدیگر باعث پیدایش تغییراتى در برخى از مظاهر آنها شده است، به نحوى که بعضاً به صورت پدیدههائى به صورت فرهنگى و تعدیل یافته نمودار مىشوند. براى مثال گرایش افراد چینىالاصل به فعالی�'تهاى اقتصادى و اشتغال بیشتر آنها در مشاغل تجارى و خصوصى باعث پیدایش نوعى فرهنگ سوداگرانه متمایل به ارزشهاى غربى در میان آنها شده است. این روحیه در طبقات متوسط مالایوها یعنى در قشرهاى تحصیلکرده و بوروکرات و نیز در میان شهرنشینان شاغل در بخش خصوصى و تجارى تأثیر قابلتوجهى نهاده و دامنه نفوذ آن نسل جوان مالایوها را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
نقش مذهب در تحولات اجتماعى و فرهنگى
پیوند تاریخى - فرهنگى میان مذهب اسلام و نژاد مالایو هویت اصلى فرهنگ مالایو را تشکیل مىدهد. وجه اسلامى این فرهنگ در مظاهر گوناگون آن متجلى است. که از آن جمله مىتوان به موارد زیر اشاره نمود:
رعایت حجاب اسلامى توسط زنان مسلمان؛ اجراء احکام و رعایت سنن اسلامى در زندگى خصوصى افراد (مانند تولد، ازدواج، طلاق و مرگ)؛ منزلت برجسته سادات، حجاج، روحانیون و معلمان مذهبى و اهمیت قرائت قرآن خصوصاً در ماه مبارک رمضان.
مسلمانان مالزى خصوصاً در دهههاى اخیر از نیروهاى فعال در صحنهسیاسى کشور بودهاند و اکنون نیز حزبها و جمعیتهاى اسلامى نقش مهم�'ى در مسائل سیاسى و فرهنگى دارند و شخصیتهاى برجستهاى از روحانیون، روشنفکران و استادان دانشگاه را در خود جاى مىدهند.
همچنین سایر مذاهبى که در مالزى وجود دارد مثل مسیحیت و آئینهاى بودا و هندو، همواره تحت تأثیر روند تحو�'لات اجتماعى این کشور قرار داشتهاند که نمونهاى از آن در تلاش اقوام مختلف براى کسب قدرت بیشتر در عرصههاى اقتصادى و سیاسى نمایان است. براین نکته باید افزود که امکان وقوع تنشهاى مذهبى میان پیروان ادیان مختلف در مالزى هیچگاه منتفى نبوده و بعضاً نیز محقق شده است، ولى مسائل مذهبى برخلاف مسائل نژادى عامل مهم�'ى در ایجاد درگیرىهاى داخلى میان اتباع این کشور به شمار نمىآید.
فرهنگ و ارتباطات مالزی
سه موزه عمده در مالزی، شامل موزه ملى مالزى در کوالالامپور، موزه صباح در کوتاکینابالو و موزه ساراواک در کوچیگ، کلکسیونهائى از نژادهاى منطقهاى و موضوعات باستانشناسى را نمایش مىدهند. کتابخانه ملى مالزى و آرشیو ملی، در کوالالامپور هستند.
در دهه ۱۹۸۰ مالزى ۲۲ روزنامه عمده داشت که ۷ عنوان به زبان چینی، ۵ عنوان به زبان انگلیسی، ۵ عنوان به زبان مالایائى و ۵ عنوان به زبان هندى منتشر مىشد. برآورده شده است که تقریباً ۵/۱ میلیون تلفن، ۱/۷ میلیون رادیو و حدود ۷/۱ میلیون تلویزیون در دهه ۸۰ در مالزى وجود داشته است. رادیو State - run مالزى ۶ شبکه رادیوئى و تلویزیون مالزى سه شبکه تلویزیونى دارند، ضمن اینکه یک شبکه اختصاصى تلویزیون در سال ۱۹۸۴ شروع به کار کرده است.