فرصتي به نام گردشگري حلال
اگرچه طبق آموزههاي قرآن كريم همه مردم و بويژه مسلمانان به سفر و كنجكاوي در آفريدههاي خداوند متعال براي دريافتن واقعيت عظمت پروردگار خود تشويق شدهاند، اما گاهي با توجه به فرهنگ و باورهاي ديني در ايران شايد بسط و گسترش صنعت گردشگري بهويژه در مورد گردشگران خارجي كاري دشوار و دور از انتظار به نظر آيد ولي در اصل همين تعاليم و آيينهاي ديني خود ميتوانند بهترين فرصت براي رشد و گسترش اين صنعت پردرآمد قرن حاضر در ايران باشد.
عبدالصاحب الشاكري، ناشر مجله گردشگري اسلامي و مدير انجمن نيكوكاري عراق در لندن، مفهوم گردشگري اسلامي را وسيعتر از آن ميداند كه با تعريفي واحد مشخص و تبيين شود. وي در اين باره ميگويد: گردشگري اسلامي به آن نوع از گردشگري ميگويند كه در آن گردشگر از جهتي پايبند به آموزههاي اسلامي و ديني باشد و از سوي ديگر با كنجكاوي براي شناخت بهتر تمدنهاي كهن و پيشينيان خود سفر كند.
وي معتقد است كه گردشگري به طور كلي باعث شادابي و تقويت روحيه گردشگران ميشود حال اگر محيط اين سفر طبق تعاليم ديني ما يعني دين پاك اسلام باشد بهترين تاثير مادي و معنوي را خواهد داشت همانطور كه ميدانيم دين اسلام ديد ويژهاي به سفر و گردشگري داشته البته نه به صورت مادي امروزه بلكه از قديم با ديدي روحاني به اين موضوع اهميت داده و جهت رشد و ارتقاي دانش و فرهنگ بشر به آن نگاه كرده و بهترين دليل اين موضوع را فريضه حج براي مسلمانان جهان عنوان ميكند كه هر ساله تعداد زيادي از مسلمانان را در مكه دور هم جمع ميكند تا در كنار تجمع روحاني و فرايض ديني با تمدن و فرهنگ يكديگر آشنا شوند. بنابراين اين نشانه بسيار روشن را هرگز نبايد ناديده بگيريم و فرصتي كه دين مبين اسلام برايمان ايجاد كرده را از دست بدهيم.
در اين زمينه ايران با توجه به فرهنگ غني و پتانسيل بسيار عظيم خود در صنعت گردشگري سالهاست كه براي رشد و گسترش اين صنعت كه ميتواند جايگزين صنعت نفت باشد تلاش كرده، اما متاسفانه به دلايل متعدد فرصتهاي زيادي را در اين زمينه از دست داده است.
حالا سوال اصلي اينجاست كه ايران با توجه به پتانسيل بسيار مناسب در اين زمينه و آموزههاي ديني خود چگونه ميتواند براي صنعت گردشگري زمينهسازي و اين صنعت پولساز قرن حاضر را احيا كند؟
برخي كارشناسان، فرايض ديني ايران را در اين موضوع دخيل ميدانند و برخي ديگر نبود زيرساختهاي مناسب را علت اصلي اين مشكل عنوان كردهاند و البته راهكارهاي متفاوتي هم توسط هر دو گروه براي رفع اين مشكل ذكر شده شده است.
اگرچه تعدادي ديگر از دستاندركاران صنعت گردشگري هستند كه عنوان ميكنند: مشكل گردشگري خارجي در ايران مشكل پوشش اسلامي و فرايض ديني نيست بلكه دستاندركاران دولتي بخش گردشگري ايران بايد خطوط قرمز مشخصي را براي صنعت گردشگري ايران مشخص كنند و براي آنها جايگزينهاي مناسبي با فرهنگ و آموزههاي ديني كشور معرفي كنند و از موازيكاري بپرهيزند.
كيوان بياني، رئيس آژانس پاتريس، شاخه توريسم اسلامي را شاخهاي نوپا در صنعت گردشگري ايران ميداند و ميگويد: «براي شناخت توريسم اسلامي و طريقه توسعه اين بخش از صنعت گردشگري بايد از تجربههاي ديگر در شاخههاي مختلف توريسم استفاده كرد و از آنها براي هرچه بهتر پيادهكردن ايدههاي رونق توريسم اسلامي بهره ببريم.»
بياني معتقد است: به عنوان مثال حركات سنتي و باستاني ايران كه از اصليترين جاذبههاي گردشگري مناطق ايران هستند را ميتوان با گروههاي مردان طبق دستورات دين اسلام برگزار كرد و در بخش ديگري از سخنان خود اشاره ميكند كه برنامههاي شبانه در گردشگري ايران معني ندارد در صورتي كه بيشتر گردشگران خارجي علاقهمند به شبنشيني پس از شام دارند. اين گردشگران علاقهمند هستند كه پس از صرف شام در كنسرتهاي زنده موسيقي محلي كشور مقصد شركت كنند كه در ايران زياد قابل اجرا نيست بنابراين مجبور هستيم پس از صرف شام، گردشگر را به اتاق هتل خود برگردانيم كه زياد براي گردشگران خوشايند نيست، در حالي كه كشور تركيه و همسايه مسلمان ما توانستهاند از همين ظرفيت يعني شبنشيني بيشترين و بهترين استفاده را براي رضايت گردشگران ورودي به كشورش ببرند.
با توجه به اين موضوع و قوانين و كاستيهاي موجود در ايران دستاندركاران صنعت گردشگري مبحث گردشگري اسلامي يا گردشگري حلال را براي نجات صنعت گردشگري ايران مطرح كردهاند و البته برنامهريزي بسيار زيادي هم
دراينباره شد، اما متاسفانه دوباره به دليل ناهماهنگي بين فعالان صنعت گردشگري دولتي و خصوصي اين پيشنهاد تاكنون موفق نبوده است.
عبدالحسين فخاري، مدير مرکز تحقيقات و اطلاعرساني اتاق اسلامي معتقد است: ايران در زمينه راهاندازي و آمادهسازي زيرساختهاي گردشگري اسلامي و حلال موفق نبوده و از رقباي اصلي خود مثل ترکيه و مالزي بسيار عقب افتاده است.
وي ميگويد: رشد و گسترش هتلهاي حلال در سراسر جهان از جمله تايلند و پروژههاي مشابه در ديگر کشورهاي غيراسلامي حاکي از پتانسيل مناسب در صنعت گردشگري کشورهاي مسلمان و البته اهميت اقتصادي آن براي ديگر کشورهاست.
بنابراين حالا که ايران که جزو يکي از کشورهاي تاثيرگذار اسلامي در جهان است، چرا بايد از اين واقعيت غافل و از اين غافله عقب مانده باشد؟! در حالي که کشورهاي غيراسلامي و البته اسلامي از اين فرصت طلايي حداکثر استفاده را بردهاند به عنوان مثال طبق اعلام مرکز ICTC (زنجيره گردشگري کشورهاي اسلامي) ترکيه با سرمايهگذاري بسيار مناسب خود در شهر قونيه و مقبره مولانا توانسته سالانه حدود 10 ميليون گردشگر را به اين شهر بكشاند. اين در حالي است که در ايران علاوه بر حضور پرفيض حرم مطهر امام رضا(ع) و شمار زيادي از معابد و کليساهاي بيبديل که هر يک از آنها به خودي خود توانايي جذب حداکثري گردشگران را به ايران دارند نتوانسته موفق باشد.
در اين راستا «غدير دين» استاد دانشگاه کوالالامپور مالزي در همايش توريسم اسلامي ميگويد: مهماننوازي اسلامي مردم ايران درست به جهانيان معرفي نشده است، با اطلاعرساني و تبليغات صحيح بايد يک انگاره درست از مردم مسلمان ايران در اذهان جهان به وجود آورد تا آنها اسلام را منبع قوانين سخت تصور نکنند.
وي ميافزايد: تنها به كار بردن واژه توريسم اسلامي و حلال كافي نيست، بلكه بايد قوانين بسيار زيبا و مناسب اسلامي را با رفتار اسلامي كشور به ديگران هنگام بازديد از ايران نشان داد.
بنابراين بايد روي رفتار دوستانه مردم ايران سرمايهگذاري شود تا اين خصلت زيبا به جهان معرفي شود، البته در كنار معرفي آثار هنري و تاريخي كشور به عقيده وي گردشگري اسلامي و حلال بايد به مصلحت اسلام و به گسترش اسلام منجر شود.
دين ميافزايد: مالزي كشوري آزاد است، اما هرگز اجازه نميدهد رفتارهايي از توريستها سر بزند كه به مسائل مذهبي كشور لطمه وارد شود. بنابراين ايران هم ميتواند با توجه به امكانات خود و البته پتانسيل بالاي گردشگري كشور از تجربيات مالزي استفاده كند كه البته نظر علماي ديني ايران تكميلكننده اين سياست خواهد بود. او ميافزايد: مقابله با تبليغات سوء ديگران از طريق گسترش گردشگري حلال از اصليترين وظايف دستاندركاران اين صنعت در ايران خواهد بود.
اين استاد دانشگاه عنوان ميكند: آيين عاشورايي ايران يكي از بهترين فرصتهاي صنعت گردشگري حلال ايران خواهد بود به شرطي كه مديران و دستاندركاران اين صنعت بتوانند شرايط حضور گردشگران خارجي را در اين مراسم فراهم كنند. حضور اين گردشگران كنار هياتهاي عزاداري ميتوانند بهترين روش براي مقابله با تبليغات منفي براي گردشگري ايران باشد.
طي چند سال اخير گردشگري حلال به قدري براي كشورهاي توريستپذير جذاب و پراهميت شده كه به عنوان مثال حتي كشور پهناور چين با توجه به جايگاه بسيار مناسب خود در صنعت گردشگري اقدام به سرمايهگذاريهاي بسيار زيادي در زمينه برگزاري تورهاي حلال براي گردشگران مسلمان كرده است.
اين در حالي است كه ايران با توجه به امكانات و توانمنديهاي خود در اين زمينه نتوانسته موقعيت خوبي در اين صنعت به دست آورد وقتي موقعيتهاي ايجاد شده را با تعجب از دست ميدهد به طوري كه طبق آمار سال 1384 با توجه به برقراري ارتباط بين ايران و كشور تونس 3 هزار ايراني توانستند از اين سرزمين مسلماننشين بازديد كنند، اما پس از آن و البته با توجه به علاقه بسيار فراوان تونسيها به ايران و بخصوص شهرهاي شيراز و اصفهان ايران نتوانست پذيراي تونسيها باشد و اين فرصت از دست رفت.
به هر حال اين اتفاقات و ناهماهنگيها دست به دست يكديگر دادند و صنعت گردشگري ايران را زمينگير كردهاند به طوري كه شايد حتي با استفاده از قابليت بسيار بالاي گردشگري حلال سالها زمان لازم باشد تا دوباره اين صنعت به جايگاه واقعي خود در ايران برسد ولي هنوز هم وقت باقي است و ميتوان با اطلاعرساني دقيق و حذف برخي مشكلات براي ورود و گردشگران به ايران دوباره به احياي اين صنعت اميد بست كه مناسبترين زمان شايد نمايشگاه و همايش بينالمللي گردشگري اسلامي در كشور مالزي باشد كه خرداد 1391 در شهر كوالالامپور برگزار خواهد شد، اين نمايشگاه كه با پشتوانه 6 /1 ميليارد مسلمان جهان تشكيل خواهد شد ميتواند بهترين فرصت براي تبليغ گردشگري حلال در ايران باشد.
در همين زمينه دكتر محمد همايون مدرس دانشگاه امام صادق(ع) عنوان ميكند: هماكنون جهانگرديهاي جايگزين وارد بخش و صنعت توريسم بينالمللي شده و رونق گرفته است.
در همين مورد سريويجايانتي از كشور اندونزي ميگويد: صنعت گردشگري در كشورهاي غربي بيشتر به شكل بازاريابي و مجموعههاي تجاري آميخته با تكنولوژي جديد ديده ميشود در حالي كه نياز جامعه امروزي بشر به عقيده وي آرامش روح است كه اين آرامش در گردشگري حلال و اسلامي نهفته شده بنابراين كشورهاي اسلامي چون ايران هرگز نبايد اين نياز گردشگران را كه فرصتي طلايي هست را از دست بدهند.
البته اميد است دستاندركاران بخش خصوصي و دولتي ايران طبق قوانين و مصالح كشور از فرصتهاي پيشرو بهترين بهره را ببرند و دوباره فرصتسوزي نكنند.
عماد عزتي