ورزش‌هاي آييني؛ فرصت فراموش شده گردشگري
مي‌داني هر سال چند نفر به هواي ديدن اين زورآزمايي، در بهار، به اسفراين سفر مي‌كنند؟ 70 تا90هزار نفر!
دوم ـ حرف از ميراث فرهنگي كه مي‌شود همه ياد بناهاي خشتي، قصرهاي مرمرين، مجسمه‌ها و كتيبه‌ها مي‌افتند، اما همه اينها ميراث فرهنگي مادي است و كمتر كسي به خاطر مي‌آورد كه نوع ديگري از ميراث فرهنگي هم وجود دارد: ميراث فرهنگي معنوي.
موسيقي‌ها، جشن‌ها و سوگواري‌هاي ملي و مذهبي، سنت‌ها، بازي‌ها، ورزش‌ها، صنايع دستي مثال‌هايي از ميراث فرهنگي معنوي محسوب مي‌شود.
با اين شرح حالا مي‌شود فهميد كه چرا خراساني‌ها مي‌گويند كشتي چوخه جزئي از ميراث فرهنگي ايران است و نه‌تنها وظيفه داريم حفظش كنيم بلكه بايد براي شناساندنش به آنها كه كمتر درباره‌اش شنيده‌اند، توضيح دهيم.
سوم ـ ايران بيش از 13 نوع كشتي محلي دارد كه در استان‌هاي مختلف برگزار مي‌شود و كشتي چوخه يكي از آنهاست كه مخصوص كردهاي خراسان است و نامش را از لباس ويژه كشتي‌گيرهايش گرفته و اگر حريف‌ها مساوي نشوند، فقط 10 دقيقه طول مي‌كشد.
فصل اصلي برگزاري آن، زمستان و بهار است، اما رقابت اصلي‌اش در اسفراين در فروردين و با حضور كشتي‌گيرهايي از همه استان‌هاي كشور برگزار مي‌شود.
استقبال گسترده گردشگران از آن، گواهي بر اين است كه ورزش‌هاي محلي در كشورمان مي‌تواند طرفدارانش را وادار كند به كوچ و مسلما اين تماشاچيان در مقصد سفر، نياز به مكاني براي اقامت، غذا و انواع خدمات دارند و اين يعني، اگر ورزش‌هاي روستايي، عشايري به گردشگران شناسانده شوند، شهرستاني‌ها از بيكاري خلاص مي‌شوند و آن وقت ديگر چه كسي دلش مي‌آيد از آب و هواي خوش و بهشتي ديارش دل بكند و براي پيدا كردن كار، مهاجرت كند به شهري كثيف و شلوغ؟
***
اوج مسابقات كشتي با چوخه كه معمولا در 4 فصل و در مناسبت‌هاي مختلف در استان خراسان شمالي برگزار مي‌شود، روز چهاردهم فروردين در اسفراين است.
در اين روز فروشگاه‌ها و ادارات و مدارس اسفراين براي برگزاري مطلوب اين مسابقات به حالت تعطيل درمي‌آيد و مردم خونگرم اين خطه از كشورمان از 70 هزار نفر تماشگر اين رشته ورزشي پذيرايي مي‌كنند.البته قبل از برگزاري اين مسابقه بزرگ، مسابقات ديگري اما به صورت محلي در نقاط مختلف استان‌هاي خراسان برگزار مي‌شود كه چوخه كاران خود را براي مسابقه بزرگ اسفراين آماده مي‌كنند.
برگزاري مسابقات كشتي در روزهاي 12 و 13فروردين در شهرستان مانه و سملقان، شيروان، نيشابور، قوچان، جوين، سبزوار، فاروج، چناران و بجنورد ازجمله آن است.
مسابقه‌اي كه در روز چهاردهم فروردين در اسفراين با حضور ورزشكاران اين رشته از استان‌هاي مختلف كشورمان برگزار مي‌شود، در حقيقت عرصه زورآزمايي چوخه‌كاران زبده استان‌هايمختلف ايران بويژه خراسان است.كشتي چوخه در اصل نامي كردي است و از آنجا كه اكثر مردم شمال خراسان كرد زبان هستند، اين ورزش بين آنها معمول شده و پس از مدتي اداره كل تربيت بدني خراسان سابق با برگزاري رقابت‌ها آن را «باچوخه» نامگذاري كرد.
اسم «چوخه» كه امروز بر كشتي محلي خراسان گذاشته شده، از لباسي كه كشتي‌گيران آن هنگام مبارزه به تن مي‌كنند، گرفته شده است.
مدت مسابقه چوخه 10 دقيقه است كه اگر در اين مدت، نتيجه مسابقه معلوم نشود، كشتي‌گيران با استراحت كوتاهي، 5 دقيقه ديگر نيز به مسابقه ادامه مي‌دهند تا پهلوان نخست مشخص شود.
در اين رقابت، پهلوانان قبل از ورود به ميدان مبارزه وضو مي‌گيرند و با حالت معنوي وارد ميدان شده و پس از زمين بوسي و روبوسي با حريف و با دستور داور كه معمولا از پيشكسوتان كشتي باچوخه است، مبارزه را شروع مي‌كنند و در پايان نيز برنده و بازنده همديگر را در آغوش مي‌گيرند تا منش پهلواني آنها به تماشاگران نيز ثابت شود.
مريم يوشي‌زاده